Kulis.az dünyanın ən qədim 10 şəhəri haqqında materialı təqdim edir.
İerixon (Jericho), Fələstin (e.ə. 9000)
İerixon ətrafına müdafiə divarları çəkilmiş ilk şəhər hesab olunur; arxeoloji qazıntılar burada bir-birinin üzərində inşa edilmiş 20-dən çox mədəni təbəqəni üzə çıxarıb.
Şəhərdə e.ə. 8000-ci ilə aid, 8,5 metr hündürlüyündə nəhəng daş qüllə aşkar edilib ki, bu da bəşər tarixinin ilk göydələni və ya ən qədim monumental ictimai tikilisi sayıla bilər.
Dəniz səviyyəsindən təxminən 258 metr aşağıda yerləşən İerixon, dünyanın ən aşağı nöqtəsində qərarlaşmış qədim yaşayış məskənidir.
Bibl (Byblos), Livan (e.ə. 5000)
Qədim yunanlar papirusu bu şəhərdən idxal etdikləri üçün şəhəri “Byblos” (yunan dilində papirus) adlandırmışlar; “Bibliya” sözünün etimoloji kökü də məhz bu şəhərin adı ilə bağlıdır.
Bəşəriyyətin ən mühüm kəşflərindən sayılan və müasir latın əlifbasının əcdadı olan Finikiya əlifbası ilk dəfə burada - Kral Ahiramın sarkofaqı üzərində aşkar edilib.
Qədim dövrlərdə Misir fironları həm strateji sidr ağaclarını, həm də mahir gəmiqayırma ustalarını məhz buradan gətizdirirdilər ki, bu da şəhərin beynəlxalq ticarətdəki strateji hegemonluğunu sübut edir.
Hələb (Aleppo), Suriya (e.ə. 4300)
Şəhər o qədər yüksək strateji əhəmiyyətə malik olmuşdur ki, hetlər, assuriyalılar, yunanlar və romalılar tərəfindən idarə olunsa da, tarixi boyunca heç vaxt tamamilə tərk edilməmiş və “Boz Şəhər” ləqəbi ilə tanınıb.
Dünyanın ilk bərk sabunu hesab edilən məşhur “Hələb sabunu” (zeytun və dəfnə yağı qarışığı), min illərdir dəyişməyən unikal reseptlə hələ də burada istehsal olunur.
Arxeoloqlar yaxın keçmişdə Hələb qalasının daxilində Fırtına Tanrısı Hadada həsr olunmuş nəhəng bir məbəd aşkar etmişlər ki, bu da şəhərin antik dövrlərdən mühüm bir dini mərkəz olduğunu sübut edir.
Dəməşq (Damascus), Suriya (e.ə. 4300)
Rəvayətə görə, Məhəmməd peyğəmbər Dəməşqi uzaqdan gördükdə: “İnsanın yalnız bir cənnəti ola bilər”, – deyərək, axirət cənnətini itirməmək üçün şəhərə girməkdən imtina etmişdir.
İncildə adı çəkilən və habelə günümüzdə də mövcud olan “Via Recta” (Düz küçə), Roma şəhərsalma planının nadir nümunəsi kimi şəhəri şərqdən qərbə doğru düz bir xətt üzrə kəsir.
Orta əsrlərdə səlibçilərin qılınclarını belə parçalayan əfsanəvi Dəməşq poladının hazırlanma texnologiyası bu şəhərə məxsus idi; lakin bu unikal metallurgiya sirri XVIII əsrdə unudulub.
Şuş (Susa), İran (e.ə. 4200)
Məşhur Hammurapi qanunları əslində Babildə tərtib edilsə də, elamlılar tərəfindən qənimət olaraq Şuşa (Susa) aparılmış və arxeoloqlar tərəfindən məhz orada aşkar edilib.
Bibliyadakı “Ester” kitabında hadisələrin cərəyan etdiyi əsas məkan Şuş qalasıdır və bu gün də şəhərdə Ester və Mərdokayın məzarı hesab olunan ziyarətgah mövcuddur.
Əhəmənilər imperiyasının idarəetmə mərkəzi olan bu şəhərdə (Persepolis yay, Şuş isə qış iqamətgahı idi), saray divarları bişmiş kərpicdən hazırlanmış rəngli və şirli relyeflərlə bəzədilmişdi.
Fayyum (Faiyum/Crocodilopolis), Misir (e.ə. 4000)
Antik dövrdə “Krokodilopolis” adlanan bu şəhərdə tanrı Sobekin yer üzündəki təzahürü hesab edilən müqəddəs timsah qızıl zinət əşyaları ilə bəzədilir və məbəddə xüsusi qayğı ilə saxlanılırdı.
Bölgədə tapılan və “Fayyum portretləri” kimi tanınan rəsmlər, mumiyaların üzərinə yerləşdirilən, antik dövrün ən realist insan təsvirləri sayılan nadir sənət inciləridir.
Şəhərin suvarma sistemi hələ e.ə. XIX əsrdə fironlar tərəfindən inşa edilən və bu gün də fəaliyyətini davam etdirən nəhəng süni kanal — Bahr Yusif (Yusif kanalı) vasitəsilə Nil çayından qidalanır.
Sayda (Sidon), Livan (e.ə. 4000)
Antik dünyada hökmdarların rəngi hesab olunan “tir bənövşəyisi"nin əsas istehsal mərkəzi bura idi; dəniz ilbizlərindən əldə edilən bu boya o qədər nadir idi ki, çəkisinə görə qızıldan daha baha qiymətləndirilirdi.
Şüşəüfürmə sənətinin kəşf edildiyi və dünyaya yayıldığı ən mühüm mərkəzlərdən biri məhz qədim Sayda şəhəri olub.
Hazırda İstanbul Arxeologiya Muzeyində qorunan, Makedoniyalı İsgəndərə aid olduğu güman edilsə də, əslində Sayda kralı Abdalonimə məxsus olan məşhur İsgəndər sarkofaqı məhz bu şəhərin nekropolundan tapılıb.
Plovdiv, Bolqarıstan (e.ə. 4000)
Roma kimi yeddi təpə üzərində salınan Plovdiv, Avropanın məskunlaşmanın kəsilmədiyi ən qədim şəhəri tituluna sahibdir və qədimlik etibarilə Afina ilə Romanı geridə qoyur.
Şəhərin mərkəzində yerləşən qədim Roma teatrı, 1970-ci illərdə baş verən torpaq sürüşməsi nəticəsində təsadüfən aşkar edilənə qədər gizli qalmışdı.
Plovdiv tarix boyu müxtəlif adlarla tanınıb: frakiyalılar onu “Eumolpias”, Makedoniyalı Filip “Filippopolis”, osmanlılar isə “Filibə” adlandırıblar.
Qaziantep, Türkiyə (e.ə. 3650)
Şəhər yaxınlığındakı antik Zevqma şəhərindən çıxarılan və “Qaraçı Qız” kimi tanınan mozaika, dünyanın ən təsirli baxışına malik portretlərindən biri hesab olunur.
Şəhərin altında “Kastel” adlanan, dünyada bənzəri olmayan, qayalara oyulmuş nəhəng yeraltı su paylama və sərinləmə sistemi mövcuddur.
YUNESKO-nun yaradıcı şəhərlər şəbəkəsinə daxil olan Qaziantepdə, arxeoloji qazıntılar zamanı 4000 il əvvələ aid mətbəx ləvazimatlarının tapılması şəhərin qastronomik irsinin nə qədər qədim köklərə sahib olduğunu sübut edir.
Beyrut, Livan (e.ə. 3000)
Roma imperiyasının ən məşhur hüquq məktəbi Beyrutda yerləşirdi və müasir hüququn əsası hesab olunan Yustinian qanunları böyük ölçüdə buradakı hüquqşünaslar tərəfindən tərtib edilmişdi.
Tarixi boyunca zəlzələlər, yanğınlar və müharibələr səbəbindən yeddi dəfə tamamilə dağılıb yenidən qurulduğu üçün Beyrut “Şərqin Feniksi” adlandırılır.
Şəhərin adı qədim Kənan dilində yeraltı su ehtiyatlarının bolluğuna işarə edən “Be'erot” (Quyular) sözündən qaynaqlanır.
