1971-ci ildÉ yaradılan Davos Forumu ilk illÉr yalnız iqtisadi xarakter daÅısa da, ötÉn Ésrin 70-ci illÉrinin ortalarından etibarÉn geosiyasi proseslÉrin hÉllinÉ dÉ töhfÉ vermÉyÉ baÅladı. Qısa zaman ÉrzindÉ Forum dünya ölkÉlÉrinin etimad göstÉrdiyi nüfuzlu platformalardan birinÉ çevrildi vÉ 1987-ci ildÉ Dünya Ä°qtisadi Forumu statusunu qazandı. Bu gün Davos Forumu qlobal iqtisadi böhranların hÉlli ilÉ yanaÅı, mürÉkkÉb siyasi proseslÉrin tÉnzimlÉnmÉsinÉ dÉ öz töhfÉsini vermÉkdÉdir.
Forumda aparılan müzakirÉlÉr vÉ keçirilÉn panel iclasları bir daha göstÉrir ki, iqtisadi vÉ siyasi problemlÉrin hÉlli, bu gün heç vaxt olmadıÄı qÉdÉr, bir-biri ilÉ sıx baÄlıdır. XüsusilÉ indiki mürÉkkÉb dövrdÉ müzakirÉlÉr aparılmadan vÉ qarÅılıqlı etimada söykÉnÉn dialoq mühiti qurulmadan ÉksÉr problemlÉrin hÉlli mümkünsüz görünür. BeynÉlxalq hüququn asanlıqla unudulduÄu, güc faktorunun dominantlıq tÉÅkil etdiyi müasir dünyada yalnız belÉ müzakirÉlÉr ortaq beynÉlxalq rÉyin formalaÅmasına vÉ hÉtta Én kÉskin qarÅıdurmaların çözülmÉsinÉ töhfÉ verÉ bilÉr. Prezident Ä°lham Æliyevin yanvarın 20-dÉ Davosda “Euronews” televiziyasına verdiyi müsahibÉdÉ sÉslÉndirdiyi bu fikir elÉ hÉmin reallıÄı Éks etdirir: "BelÉliklÉ, qeyd etdiyiniz kimi, beynÉlxalq münasibÉtlÉr bu gün yeni eraya qÉdÉm qoyur. Bu erada vÉziyyÉti qanunun aliliyi deyil, güc qaydası idarÉ edir. Biz bunu dünyanın müxtÉlif yerlÉrindÉ görÉ bilÉrik. Buna görÉ o, bir daha göstÉrir ki, hÉr ölkÉ öz strategiya vÉ siyasÉtini özünün potensialına uyÄunlaÅdırmalıdır, o cümlÉdÉn mümkün qÉdÉr çox ölkÉlÉrlÉ, ilk növbÉdÉ öz bölgÉsindÉ, sonra isÉ qlobal müstÉvidÉ yaxÅı münasibÉtlÉr qurmalıdır. AzÉrbaycan mÉhz buna nail oldu”.
CÉnab Prezident müsahibÉdÉ onu da xüsusi vurÄuladı ki, istÉnilÉn ölkÉnin iqtisadi rifahında, dövlÉt maraqlarının vÉ milli tÉhlükÉsizliyinin qorunmasında sabitlik amili xüsusi çÉkiyÉ malikdir. Danılmaz hÉqiqÉtlÉrdÉn biri dÉ odur ki, ÉlveriÅli investisiya mühiti, tÉhlükÉsizlik vÉ sabitlik kimi meyarlar hÉm ölkÉnin iqtisadi tÉrÉqqisindÉ, hÉm dÉ xarici sÉrmayÉlÉrin cÉlb edilmÉsindÉ hÉlledici rol oynayır. AzÉrbaycan Prezidentinin beynÉlxalq auditoriyaya ünvanladıÄı mühüm mesajlardan biri dÉ bu oldu ki, ölkÉmiz üçün risklÉr yalnız kÉnardan qaynaqlana bilÉr. AzÉrbaycan hÉm dÉ bu sÉbÉbdÉn qonÅu ölkÉlÉrdÉ sabitliyin dayanıqlı olmasında maraqlıdır. Prezident Ä°lham Æliyev Davosda “Avrasiyanın iqtisadi özünÉmÉxsusluÄunun müÉyyÉnlÉÅdirilmÉsi” mövzusunda keçirilÉn panel iclasında fikrini daha da inkiÅaf etdirÉrÉk, Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiçin açıqlamasına bu cür münasibÉt bildirdi: “Biz beynÉlxalq tÉsisatlara arxalanmamalıyıq. MÉn Aleksandar ilÉ razılaÅıram ki, bu gün vÉziyyÉt heç vaxt olmadıÄı qÉdÉr mürÉkkÉbdir. Ancaq mÉn onun bÉdbinliyini bölüÅmürÉm, çünki vÉziyyÉt nÉzarÉtÉ götürülürsÉ, milli maraqlara vÉ rÉhbÉrlik etdiyin xalqa baÄlılıq varsa, o zaman uÄura nail olmaq mümkündür”.
CÉnab Prezidentin mövqe Éminliyinin arxasında AzÉrbaycanın son iki Ésrlik tarixindÉ üzlÉÅdiyi acı hÉqiqÉtlÉr dayanır. Tarixi torpaqlarımızın zaman-zaman iÅÄal vÉ ilhaqı, haqq sÉsimizin eÅidilmÉmÉsi, qaçqın vÉ köçkünçülük hÉyatı tÉkcÉ son 30 ilin problemi deyildi. Ä°stÉr ötÉn Ésrin 80-ci illÉrinin sonu- sovetlÉr dönÉmindÉ, istÉrsÉ dÉ müstÉqillik dövründÉ üzlÉÅdiyimiz ayrı-seçkilik tarixi ÉdalÉtsizliyin daha açıq müstÉvidÉ vÉ daha kobud ÅÉkildÉ davamı idi. BMT TÉhlükÉsizlik Åurasının AzÉrbaycanla baÄlı mÉlum dörd qÉtnamÉsinin 27 il kaÄız üzÉrindÉ qalması, ATÆT-in Minsk qrupundakı keçmiÅ vasitÉçilÉr üçlüyünün 28 il ÉrzindÉ mandatını yerinÉ yetirmÉmÉsi vÉ ya yetirmÉk istÉmÉmÉsi tarixi ÉdalÉtsizliyin yalnız görünÉn tÉrÉfidir. Prezident Ä°lham Æliyevin beynÉlxalq tÉsisatlarla baÄlı açıqlamasının kökündÉ dÉ elÉ bu hÉqiqÉtlÉr dayanır: “Onların heç biri biz vÉziyyÉti öz ÉlimizÉ alanadÉk hÉyata keçirilmÉdi. Biz özümüz bunu etdik. Biz ÉdalÉti, beynÉlxalq hüququ, suverenliyimizi vÉ Érazi bütövlüyümüzü bÉrpa etdik, sonra isÉ sülhÉ nail olduq”.
Son sÉksÉn ildÉ bÉnzÉri olmayan bu cür tam vÉ mütlÉq QÉlÉbÉ yalnız ona görÉ mümkün oldu ki, xarici tÉzyiq vÉ tÉhdidlÉrin, ayrı-seçkilik vÉ ikili standartlar siyasÉtinin qarÅısında güclü AzÉrbaycan faktoru dayandı, milli maraqlara xidmÉt edÉn Lider qÉtiyyÉti ümumxalq dÉstÉyi ilÉ bütövlÉÅdi. ÖtÉn il avqustun 8-dÉ VaÅinqton razılaÅmalarının imzalanması vÉ sülh saziÅinin paraflanması da ona görÉ mümkün oldu ki, AzÉrbaycanın haqlı mövqeyinÉ, hÉqiqi vÉ dayanıqlı sülh seçiminÉ dünyanın bir nömrÉli ofisindÉ-AÄ EvdÉ ilk dÉfÉ olaraq adekvat vÉ ÉdalÉtli münasibÉt göstÉrildi. Prezident Donald Trampın AzÉrbaycan PrezidentinÉ “Siz böyük Lidersiniz”, -deyÉrÉk müraciÉt etmÉsi bir daha göstÉrdi ki, indiki mürÉkkÉb dünyada Lider faktorunun rolu ÉvÉzolunmazdır. Siyasi liderlÉrin bir-birinÉ qarÅılıqlı inam vÉ etimadı bu gün ÉksÉr problemlÉrin açarıdır. Mövcud reallıqlar onu da sübut edir ki, Lider faktorunun rolunu danan vÉ ya onun ÉhÉmiyyÉtini kiçiltmÉyÉ çalıÅanlar yalnız siyasi uÄursuzlar vÉ cılız tÉbiÉtli qısqanclardır.
Üç il ÉrzindÉ Minsk qrupunun lÉÄvinÉ qarÅı çıxan ErmÉnistan rÉhbÉrliyi dÉ VaÅinqtonda Lider faktoru ilÉ hesablaÅmaÄa vÉ Minsk qrupunun buraxılmasına razılıq vermÉyÉ mÉcbur oldu. ErmÉnistan Prezidenti Vaaqn Xaçaturyanın Davosda keçirilÉn panel iclasında verdiyi bu açıqlama bir daha hÉmin siyasi gerçÉkliyi Éks etdirir: “ÆslindÉ, Prezident Ä°lham ÆliyevdÉn sonra nÉsÉ demÉk çox çÉtindir”. Serbiya Prezidenti Aleksadar Vuçiçin nüfuzlu auditoriya qarÅısında sÉslÉndirdiyi açıqlama isÉ xüsusilÉ diqqÉt çÉkir: “CÉnab Prezident Ä°lham Æliyevin söylÉdiyi fikirlÉrlÉ baÄlı bir mövqe var: o, hÉqiqÉtÉn dÉ müasir dünyada böyük, dahi liderlÉrdÉn biridir vÉ indiki dövrdÉ belÉ bir lideri çox nadir halda görmÉk olur. Bunun çox böyük tÉsir effekti var vÉ bu, danılmamalıdır. BÉli, biz müasir AzÉrbaycanı görürük”.
Bu cür yüksÉk fikirlÉrin Davos Forumu kimi beynÉlxalq statusunu qoruya bilÉn platformada sÉslÉndirilmÉsi DövlÉtimiz adına vÉ hÉr bir AzÉrbaycan vÉtÉndaÅı üçün olduqca qürurvericidir. ÖtÉn il dünya miqyasında bütün sülh modellÉri araÅdırıldıqdan sonra nüfuzlu “Zayed Ä°nsan QardaÅlıÄı Mükafatı”nın mÉhz AzÉrbaycan PrezidentinÉ tÉqdim olunması qÉrarı hÉm dÉ bu gerçÉkliyin etirafıdır vÉ o, mürÉkkÉb münaqiÅÉlÉrin hÉllindÉ güclü Lider faktorunun rolunu növbÉti dÉfÉ tÉsbit edir. Tarix yenidÉn sübut edir ki, böhran vÉziyyÉtindÉ vÉ Én kritik mÉqamlarda yalnız haqqa vÉ öz xalqının etimadına söykÉnÉn Lider qÉtiyyÉti dövlÉtin çoxÉsrlik problemini hÉll edÉ vÉ milli maraqlarını istÉnilÉn gücün qarÅısında qoruya bilir.
Ülvi Quliyev
Milli MÉclisin deputatı
