Rusiya İstintaq Komitəsinin AZAL təyyarəsinin vurulması ilə bağlı cinayət işinə xitam verməsi və bu qərarın Aleksandr Bastrıkinin məktubu ilə Azərbaycana bildirilməsindən sonra Moskvanın tam susqunluq nümayiş etdirməsi təsadüfi görünmür. Rusiya tərəfi nə rəsmi izahat verir, nə səfirlik vasitəsilə suallara cavablandırır, nə də ictimaiyyət üçün açıq və inandırıcı mövqe ortaya qoyur. Bu davranış istintaqın obyektiv aparılmadığı, əksinə, siyasi və hərbi maraqlar naminə məsuliyyətin gizlədildiyi ehtimalını gücləndirir.
Hadisənin mahiyyəti son dərəcə ağırdır. Söhbət mülki sərnişin təyyarəsindən, onlarla insanın həyatını itirməsindən və yüzlərlə ailənin taleyinə vurulmuş sağalmaz zərbədən gedir. Belə bir hadisənin “hava şəraiti” kimi ümumi və qeyri-ciddi arqumentlərlə bağlanması nə hüquqi, nə məntiqi, nə də mənəvi baxımdan qəbulolunandır. Mövcud foto və video sübutların, texniki zədələnmələrin və şahid ifadələrinin nəzərə alınmaması istintaqın formal xarakter daşıdığını göstərir.
Azərbaycan cəmiyyətinin və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının reaksiyası da məhz bu səbəbdən sərt olub. Milli QHT Forumunun Rusiya səfirinə ünvanladığı etiraz məktubu təkcə ictimai hiddətin yox, həm də ədalət tələbinin ifadəsidir. İnsanların gözləntisi sadədir: günahkarlar müəyyən edilsin və cəzalandırılsın. Bunun əvəzinə istintaqın bağlanması və məsul şəxslərin adlarının belə rəsmi sənədlərdə çəkilməməsi açıq hörmətsizlik kimi qiymətləndirilir.
Mediada yayılan və təkzib olunmayan məlumatlar vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Təyyarənin vurulması əmrini verdiyi deyilən general-mayorla bağlı bütün araşdırmaların dayandırılması barədə xəbərlər, qapalı “xüsusi müşavirə”nin formal xarakter daşıması və nəticəsiz qalması Rusiyada bu işin faktiki olaraq ört-basdır edildiyini göstərir. Əgər ortada günah yoxdursa, niyə istintaq materialları açıqlanmır, niyə bu iş Rusiya İstintaq Komitəsinin rəsmi saytında belə yer almır və niyə “rezonanslı cinayətlər” siyahısına daxil edilmir?
Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun cinayət işinə xitam verildiyini rəsmi şəkildə açıqlaması onu göstərir ki, məsələ artıq şayiə səviyyəsində deyil, təsdiqlənmiş faktdır. Lakin bu faktın arxasında hüquqi əsaslandırmanın olmaması vəziyyəti daha da dramatik edir. Belə bir qərar iki ölkə arasında etimadı sarsıdır, mövcud gərginliyi dərinləşdirir və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə ziddir.
Nəticə etibarilə, AZAL təyyarəsi ilə bağlı istintaqın bu şəkildə bağlanması təkcə bir cinayət işinin ləğvi deyil, ədalətin inkarıdır. Bu, ölənlərin xatirəsinə hörmətsizlik, sağ qalanlara və onların ailələrinə isə mənəvi zərbədir. Azərbaycan cəmiyyəti bu yanaşmanı qəbul etmir və məsuliyyətin “hava şəraiti” adı altında gizlədilməsini açıq şəkildə rədd edir. Bu məsələ bağlanmış hesab edilə bilməz və beynəlxalq müstəvidə də cavab tələb edən ciddi sual olaraq qalır.
Akif NƏSİRLİ
