İngiltərənin şərqində tapılan nadir tapıntı Dəmir dövrünün hərbi və ritual ənənələrinə yeni işıq salır...
Poliqon xəbər verir ki, İngiltərənin şərqində yerləşən Norfolk qraflığında aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı təxminən 2000 il yaşı olan nadir və demək olar ki, tam qorunmuş döyüş musiqi aləti aşkarlanıb. Live Science nəşrinin məlumatına görə, tapıntı kelt tayfaları tərəfindən Dəmir dövründə istifadə olunan və “karniks” adlanan bürünc hərbi borudur.
Artefakt 2025-ci ilin yayında gələcək tikinti üçün nəzərdə tutulmuş ərazidə aparılan rutin qazıntılar zamanı üzə çıxarılıb. Arxeoloqlar borunu digər qiymətli əşyalarla birlikdə eyni “xəzinə bloku” daxilində torpaqdan bütöv halda çıxarıblar. Həmin tapıntılar arasında nazik bürüncdən hazırlanmış qaban başı formasında döyüş bayrağının elementi, beş ədəd bürünc qalxan hissəsi və təyinatı hələlik müəyyən edilməyən başqa bir metal əşya da var.
Karniks uzun, şaquli quruluşa malik mis alət olub, üst hissəsi adətən qaban və ya digər yırtıcı heyvan başı formasında genişlənən “zəng”lə tamamlanırdı. Belə boruların hündürlüyü təxminən iki metrə çata bilirdi və onlar musiqi alətindən daha çox psixoloji silah kimi istifadə olunurdu. Qədim mənbələrə görə, karniksdən çıxan güclü və rezonanslı səslər döyüş meydanında düşməni qorxutmaq və öz döyüşçülərini ruhlandırmaq məqsədi daşıyırdı.
Norfolkda tapılan karniks Avropada ən yaxşı qorunmuş nümunələrdən biri hesab olunur və Böyük Britaniyada bu tip alətlərin cəmi üçüncü tapıntısıdır. Onun ağızlığı, boru hissəsi və dekorativ elementlərinin bir qisminin salamat qalması keltlərin Dəmir dövrünə aid mədəniyyəti və hərbi simvolikası üçün son dərəcə dəyərli elmi material sayılır.
Tapıntının tarixləndirilməsi eramızdan əvvəl I əsrin sonu – eramızın I əsrinin əvvəllərinə təsadüf edir. Bu dövr Şərqi İngiltərə ərazisində əsasən isenlər tayfasının yaşadığı mərhələ ilə üst-üstə düşür. Həmin tayfa xüsusilə kraliça Boudika ilə tanınır; o, eramızın 60–61-ci illərində Britaniyanın Roma işğalına qarşı genişmiqyaslı üsyana rəhbərlik edib. Birbaşa əlaqə hələ sübut olunmasa da, bu ərazidə hərbi simvolika ilə bağlı belə tapıntıların aşkarlanması yerli tayfaların silahlanma ənənələrini və ideoloji dünyagörüşünü anlamaq baxımından mühüm kontekst yaradır.
Arxeoloqlar vurğulayırlar ki, tapıntının əhəmiyyəti təkcə boru ilə məhdudlaşmır. Xüsusilə qaban başı formasında döyüş standartının aşkar edilməsi kelt hərbi ritualları, döyüşçü icmalarının təşkili və özünüidentifikasiyası barədə bilikləri əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirir. Bütün əşyaların torpaqdan vahid blok şəklində çıxarılması isə onların ilkin yerləşmə formasının dəqiq öyrənilməsinə və sonrakı konservasiya prosesinə xüsusi imkan yaradıb.
Poliqon.info
