Azərbaycan əmlak bazarında maklerlik (dəllallıq) institutu uzun müddətdir ki, funksional böhran yaşayır. Rəsmi olaraq makler alıcı ilə satıcı arasında peşəkar vasitəçi olmalı, bazar balansını qorumalı və riskləri azaltmalıdır. Praktikada isə bu funksiyanın böyük hissəsi ya icra olunmur, ya da səthi formada yerinə yetirilir. Nəticədə makler anlayışı cəmiyyətdə "elan yerləşdirən və ev göstərən şəxs" səviyyəsinə enib.
Əslində maklerin əsas işi elan verməklə başlamır və ev göstərməklə bitmir. Peşəkar makler bazarı tanımalı, obyektin real qiymətini müəyyənləşdirməli, süni bahalaşdırmanın və ya dəyərindən aşağı satışın qarşısını almalıdır. O, alıcı ilə satıcı arasında emosional yox, rasional körpü rolunu oynamalıdır. Lakin mövcud bazar praktikasında bu rolun yerini tələskənlik, plansızlıq və yalnız komissiya marağı tutur.
Maklerin yerinə yetirməli olduğu əsas funksiyalardan biri hüquqi risklərin ilkin dəyərləndirilməsidir. Çıxarışın olub-olmaması, pay mülkiyyəti, ipoteka və ya həbs riskləri, qeydiyyatda olan şəxslər kimi məsələlər alıcıya əvvəlcədən və açıq şəkildə bildirilməlidir. Reallıqda isə bu məlumatlar ya gizlədilir, ya da "baxandan sonra danışarıq" prinsipi ilə təxirə salınır. Bu yanaşma vasitəçilik yox, məsuliyyətdən yayınmadır.
Digər ciddi problem informasiya təqdimatındadır. Makler obyekt haqqında konkret və ölçülə bilən məlumat verməli olduğu halda, çox zaman bunu qeyri-müəyyən ifadələrlə əvəz edir. Sahə, sənəd statusu, yerləşmə və qiymət kimi əsas göstəricilər arxa plana keçirilir, onların yerini emosional və subyektiv təsvirlər tutur. Bu isə alıcı üçün qərarverməni çətinləşdirir və bazarda ümumi etibarsızlıq yaradır.
Son illər bu problemlər sosial şəbəkələrdə, xüsusilə TikTok platformasında daha aydın görünməyə başlayıb. TikTok maklerlik fəaliyyətinin əsas vitrinlərindən birinə çevrilsə də, burada yayılan kontentin böyük hissəsi informasiya yox, diqqət üzərində qurulub. Qiymətin videonun sonunda deyilməsi, ərazinin və sənədlərin açıqlanmaması, banal dialoqlar və lazımsız detallar alqoritmə hesablanmış yanaşmanın nəticəsidir. Məqsəd alıcını məlumatlandırmaq yox, onu zəngə və mesaja cəlb etməkdir.
Tez-tez irəli sürülən arqument TikTok-un qısa format olmasıdır. Halbuki 30–45 saniyə ərzində obyektin yerləşdiyi ərazi, sahəsi, mərtəbəsi, sənəd növü və real qiyməti təqdim etmək mümkündür. Sadəcə bu, izlənmə sayını azalda və zəif obyektləri üzə çıxara bilər. Buna görə də bir çox makler alqoritmi razı salmağı peşəkar vasitəçilikdən üstün tutur.
