Müasir elmin “kainat hər istiqamətdə eynidir” prinsipi yeni məlumatlarla sarsılır. Kainatın bir tərəfinin digərindən fərqli olduğunu göstərən “kosmik dipol anomaliyası” standart fizika modellərini etibarsız edərək kainatı qavrayışımızda köklü bir inqilabın qapısını açır.
Kainatın forması gündəlik həyatda çox düşündüyümüz bir mövzu deyil. Lakin elmi jurnal Reviews of Modern Physics-də yayımlanan və geniş əks-səda doğuran yeni bir araşdırma kainatın hər istiqamətdə eyni şəkildə uzanan mükəmməl bir struktur olmaya biləcəyini irəli sürür. Araşdırmaya görə, kainat əslində assimetrikdir, yəni bir tərəfi digərindən fərqli bir quruluşa sahib ola bilər. Əgər bu iddia təsdiqlənərsə, kainatın işləmə qaydalarına dair bildiyimiz bütün əsas qanunları sıfırdan yazmalı olacağıq.
Bu gün müasir elmin qəbul etdiyi “standart kosmoloji model” kainatın nəhəng miqyaslarda hər tərəfdən baxıldığında eyni göründüyü və homojen bir quruluşa sahib olduğu fərziyyəsinə əsaslanır. Eynşteynin ümumi nisbiilik nəzəriyyəsindən ilhamlanan bu simmetrik baxış kainatın başlanğıcını və genişlənməsini izah edən tənlikləri böyük ölçüdə sadələşdirirdi. Lakin son məlumatlar bu sadələşdirilmiş təsvirin reallıqla tam uyğun gəlmədiyini göstərən “kosmik dipol anomaliyası” adlı ciddi bir qüsuru ortaya çıxardı.
Alimlər uzun müddətdir Böyük Partlayışdan qalan “kosmik mikrodalğa fon şüalanması” adlanan qalıqları araşdırırlar. Göy üzünün bir tərəfinin digərindən bir qədər daha isti olması kimi kiçik sapmalar əslində gözlənilən bir hal idi. Lakin problem ondadır ki, uzaq qalaktikaların və kvazarların paylanması araşdırıldıqda, bu radiasiya ilə uyğun olmalı olan maddənin paylanması nəzəriyyədən tamamilə kənara çıxır. Aparılan testlər kainatın maddə quruluşunun bu ən fundamental simmetriya imtahanında “sıfır” aldığını göstərir.
Bu anomaliya sadəcə kiçik bir məlumat səhvi deyil; kainatın əsas memarlığını izah edən Lambda-CDM modeli və nəticədə məkan-zaman anlayışımıza qarşı atılmış ən böyük çağırışlardan biri hesab olunur. Astronomiya dünyası indiyədək bu məsələni görməzdən gəlməyi üstün tutsa da, yeni nəsil teleskoplar və süni zəka dəstəyi ilə aparılacaq analizlərdən gələcək məlumat axını artıq bu səssizliyi pozmağa hazırdır. Əgər kainat həqiqətən bir tərəfə daha meyllidirsə, fizika dünyasında hər şeyə sıfırdan başlamaq lazım gələcək yeni bir dövrün astanasındayıq deməkdir.
