Multikulturalizm Mərkəzi 2025-ci ili uğurla başa vurub

Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi (BBMM) 2025-ci ildə həm yerli, həm də beynəlxalq müstəvidə intensiv və çoxşaxəli fəaliyyət göstərib. Mərkəz il ərzində multikulturalizmin təbliği, islamofobiya və antisemitizmlə mübarizə, dağıdılmış mədəni irsin qorunması və bərpası, Qərbi azərbaycanlıların qayıdış hüququnun gündəmdə saxlanılması, eləcə də neokolonyalizmə qarşı mübarizə istiqamətlərində ardıcıl layihələr reallaşdırıb və nüfuzlu beynəlxalq platformalarda Azərbaycanın multikulturalizm modelini təqdim edib.

Hesabat ilində BBMM-in təşkilatçılığı və iştirakı ilə 18 yerli və beynəlxalq konfrans keçirilib, Mərkəzin beynəlxalq fəaliyyəti isə 15 ölkəni əhatə edib. Bu konfranslar arasında Bakıda 15 mart – Ä°slamofobiya ilə Beynəlxalq Mübarizə Gününün 3-cü ildönümünə həsr olunan “Ä°slamofobiya: Qərəzin ifşa olunması və stiqmaların dağıdılması” beynəlxalq elmi konfransı, Vatikanda Müqəddəs Taxt-Tacın Qriqorian Pontifik Universitetində keçirilmiş “Azərbaycanda xristianlıq: tarix və müasirlik” mövzusunda Qafqaz Albaniyası irsinə həsr edilən XII beynəlxalq elmi konfrans, həmçinin Belçikanın Brüssel şəhərində “Belçika və Avropada 2025 Ä°slam Dünyası Ä°li” çərçivəsində keçirilən “Multikulturalizm modelləri – Münasibətlərin qurulması və sülh şəraitində birgəyaşayış modelləri haqqında düşüncələr” mövzusunda tədbir xüsusi yer tutur. BBMM eyni zamanda “Heydər Əliyev: Multikulturalizm və tolerantlıq ideologiyası” mövzusunda VIII beynəlxalq elmi konfransın da həmtəşkilatçısı olub.

Mərkəzin təmsil olunduğu digər beynəlxalq toplantılara Hindistanın Şri-Şri Universitetində “Azərbaycan multikulturalizm modeli” mövzusunda mühazirə, “Dini azadlıqdan dini məsuliyyətə” adlı ikinci beynəlxalq konfrans, Avropa Komissiyası və Avropa Şurasının Brüsseldə təşkil etdiyi müsəlmanlara qarşı nifrət və irqiçilik üzrə əlaqələndirmə konfransı, “Azərbaycanşünaslığın aktual məsələləri: Yeni dövrün Azərbaycanı” XVI beynəlxalq elmi konfransı, “Davamlı sülhün əldə edilməsində dini liderlərin rolu” mövzusunda beynəlxalq konfrans və “Ä°slamofobiya: Mövcud qlobal kontekstdə konsepsiya və təcrübə” adlı beynəlxalq toplantı daxildir. Gürcüstanın Tiflis şəhərində Qafqaz kürdlərinin II elmi-praktiki beynəlxalq konfransında, “Mədəni irs və qayıdış hüququ: Ermənistandan didərgin salınmış azərbaycanlıların mədəni irsinin bərpası – ədalətə, barışığa və sülhə aparan yol kimi” mövzusunda III beynəlxalq konfransda, Cənubi Afrikanın Keyptaun şəhərində “Fəaliyyətdə humanizm: Həssas icmalar diqqət mərkəzində” adlı G20 Dinlərarası Dialoq Forumunda, eləcə də Tunis Beynəlxalq Simpoziumunda (“Beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin dəstəklənməsində BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansının rolunun aktivləşdirilməsi” mövzusunda) BBMM-in fəal iştirakı Azərbaycanın bu sahədə qlobal dialoqa verdiyi töhfənin davamlı xarakter daşıdığını göstərib. 

2025-ci ildə Mərkəz tədris layihəsini də prioritet istiqamət kimi davam etdirib. “Azərbaycan multikulturalizmi” fənninin yerli və xarici ali təhsil müəssisələrində tədrisi layihəsi çərçivəsində hesabat ilində dünyanın 10 universitetində (Rusiyanın Ural Federal Universiteti, Moskva Ä°slam Universiteti,Yaponiyanın Hokkaydo Universiteti, Türkiyənin Erciyes Universiteti,  Moldovanın Ä°on Kryange adına Moldova Dövlət Pedaqoji Universiteti, Cənubi Koreyanın Ä°nha Universiteti, Bolqarıstanın K.Oxridski adına Sofiya Universiteti, Rumıniyanın Aleksandr Ä°oan Kuza Universiteti, Polşanın Varşava Universiteti, Brazilyanın Paraiba Universiteti) “Azərbaycan Multikulturalizmi” fənninin tədrisi təşkil olunub.

Ümumilikdə “Azərbaycan multikulturalizmi” fənni ilin sonuna qədər dünyanın 27, Azərbaycanın isə 38 nüfuzlu universitetində tədris edilib. Tədrisin keyfiyyətini yüksəltmək üçün BBMM tərəfindən “Multikulturalizmə giriş” və “Azərbaycan multikulturalizmi” fənlərini tədris edən müəllimlər üçün hər il yaz və qış semestrlərində treninqlər keçirilib, treninqlərə 22 təhsil müəssisəsindən 70 müəllim, həmçinin Quba Soyqırımı Memorial Kompleksinin əməkdaşları qoşulub. Eyni zamanda ali məktəblərdə “Multikulturalizmə giriş” fənni üzrə monitorinq həyata keçirilib, tələbələrin bilik və bacarıq səviyyəsi, onların fənnin məzmunu və tədrisi ilə bağlı təklif və iradları öyrənilib, fənni seçən tələbələr könüllü qismində ölkədə keçirilən yerli və beynəlxalq tədbirlərin təşkilinə cəlb olunub.

Gənclərin və tələbələrin proseslərə cəlb olunması istiqamətində BBMM-in ən mühüm platformalarından biri sayılan beynəlxalq multikulturalizm məktəbləri və gənclər forumları da 2025-ci ildə uğurla davam edib. “Müxtəliflik və bərabərlik: Ä°nklüziv gələcəyin qurulması” adlı XVI Beynəlxalq Multikulturalizm Məktəbi, eləcə də “Gənclər çoxmədəniyyətli mühitdə sülh quruculuğunun elçiləri kimi” mövzusuna həsr olunan II Beynəlxalq Multikulturalizm Gənclər Forumu yerli və xarici tələbələrə multikultural dəyərlərin nəzəri əsasları ilə yanaşı, Azərbaycanın real multikultural mühitini yaxından görmək imkanı yaradıb. Beynəlxalq Multikulturalizm Qış və Yay məktəbləri “Azərbaycan multikulturalizmi” fənninin məntiqi davamı kimi çıxış edərək, xarici tələbələrin ölkəmizdə mövcud tolerantlıq modelini yerində müşahidə etməsinə şərait yaradıb.

Mərkəzin 2025-ci ildə beynəlxalq əməkdaşlıq sahəsində fəaliyyəti çərçivəsində il ərzində BBMM-də 22 xarici nümayəndə heyəti ilə görüşlər keçirilib. Görüşlər zamanı Azərbaycan multikulturalizm modeli, ölkədəki tolerant mühit, müxtəlif etnik və dini icmaların sülh şəraitində birgəyaşayışı haqqında ətraflı məlumat verilib, əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub.

2025-ci il BBMM-in beynəlxalq tərəfdaşlıq şəbəkəsi genişlənib. Ä°slam Dünyası Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (ICESCO), Ä°nsan Qardaşlığı Ali Komitəsi və Qazaxıstanın Beynəlxalq Konfessiyalararası və Dinlərarası Dialoq Mərkəzi ilə Anlaşma Memorandumları imzalanıb. Bu sənədlər çərçivəsində gələcəkdə birgə elmi-tədqiqat layihələrinin həyata keçirilməsi, beynəlxalq konfrans və forumların təşkili, peşəkar təcrübə və bilik mübadiləsinin daha da genişləndirilməsi üçün möhkəm hüquqi və institusional baza formalaşıb. Bundan əlavə, Mərkəzin nümayəndə heyətlərinin müxtəlif ölkələrə həyata keçirdiyi işgüzar səfərlər nəticəsində yeni əməkdaşlıq təşəbbüsləri irəli sürülüb, BBMM-in qlobal multikulturalizm və tolerantlıq şəbəkəsində rolu daha da güclənib.

Hesabat ilində Mərkəzin fəaliyyəti təkcə beynəlxalq konfranslar və tərəfdaşlıq platformaları ilə məhdudlaşmayıb, elmi düşüncənin inkişafı və multikultural dəyərlərin sistemli şəkildə dünyaya təqdim olunması istiqamətində də mühüm işlər görülüb. Bu baxımdan, Mərkəzin elmi-tədqiqat və nəşriyyat fəaliyyəti 2025-ci ildə xüsusilə ön plana çıxıb. BBMM-in “International Journal of Multiculturalism” adlı beynəlxalq elmi jurnalının iki sayı nəşr edilib. “Müxtəlifliyin qorunması: 2024-cü ildə islamofobiya ilə mübarizə” mövzusuna həsr olunan II beynəlxalq elmi konfransın materialları toplanaraq kitab şəklində dərc olunub. Multikulturalizm ideyalarının müxtəlif coğrafiyalarda təbliği məqsədilə “Multikulturalizmin Azərbaycan modeli” adlı kitab ərəb dilində çap olunub. İşğal dövründə dağıdılmış mədəni irsimizi sənədləşdirən “Dağıdılmış irs: səssiz şahidlər” fotoalbomu işıq üzü görüb. Azərbaycan ədəbiyyatının dünyada tanıdılması istiqamətində “Əli və Nino” romanının Ukrayna dilində nəşri həyata keçirilib. “Qafqaz Albaniyasının etno-mədəni irsi” elmi jurnalının 5-ci buraxılışı, talış dilində “Mən fəxr edirəm ki Azərbaycanlıyam”, ləzgi dilində “Həyatnamə əsəri” kitabları, eləcə də “Ä°slamofobiya – Şərq və Qərbin divanı” və “Avropa Ä°slamofobiya hesabatı” kimi nəşrlər Azərbaycanın həm daxildəki mədəni müxtəlifliyini, həm də qlobal miqyasda islamofobiya ilə mübarizədə fəal mövqeyini əks etdirib.

BBMM 2025-ci ildə media və ictimai diplomatiya sahəsində də geniş fəaliyyət göstərib. Ä°l ərzində Mərkəzin həyata keçirdiyi layihə və tədbirlər haqqında yerli televiziya kanallarında 85 süjet və veriliş yayımlanıb. BBMM-in icraçı direktoru Rəvan Həsənov müxtəlif televiziya proqramlarına qatılaraq Azərbaycan multikulturalizmi modelini, mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoq siyasətini şərh edib. Azərbaycan Televiziyası ilə birgə 2018-ci ildən yayımlanan “Multikulturalizm” verilişi 2025-ci ildə də davam etdirilib və il ərzində 11 yeni buraxılış efirə verilib; əlavə olaraq 2 sənədli film hazırlanıb.

Eyni zamanda, BBMM-in Analitika şöbəsinin müdiri Rəşad Ä°lyasovun multikulturalizm, kimlik siyasəti, din və etnik münasibətlər üzrə nüfuzlu alim və tədqiqatçılarla müsahibələri mediada geniş işıqlandırılıb. Mərkəz haqqında məlumatlar üç dildə – Azərbaycan, rus və ingilis dillərində yayımlanan rəsmi sayt, feysbuk, tvitter, instaqram və yutub səhifələri vasitəsilə ictimaiyyətə çatdırılıb. 2025-ci ildə rəsmi saytda 177 məlumat, feysbuk səhifəsində 989 paylaşım, tvitterdə 102, instaqramda 269, yutub kanalında isə 59 material yerləşdirilib. Ä°l ərzində BBMM tərəfindən 80-dən artıq press-reliz hazırlanıb və bu materiallar əsasında yerli və xarici mediada 750-dən çox xəbər dərc olunub. Xüsusilə 15 mart – Ä°slamofobiya ilə Beynəlxalq Mübarizə Gününə həsr olunan beynəlxalq konfrans dünya mediasında geniş əks-səda doğurub: təxminən 30 ölkədə bu tədbirlə bağlı 195 xəbər, süjet və məqalə yayımlanıb, Qətərin “Əl-Cəzirə” telekanalı konfransı canlı yayımlayıb. ABŞ, Qətər, BƏƏ, Braziliya, Malayziya, Ä°taliya, Türkiyə, Almaniya, Misir, Yaponiya, Sudan, Niderland, Mərakeş, Ä°spaniya, Albaniya, Çin, Ä°ordaniya, Pakistan, Nigeriya, Gürcüstan, Rusiya, Fransa, Ermənistan, Rumıniya, Polşa və Ä°srailin media qurumları BBMM-in təşkilatçılığı ilə keçirilən tədbirlər barədə müxtəlif dillərdə reportajlar və analitik yazılar dərc ediblər.

2025-ci ildə Türkiyənin Erciyəs Universiteti, Rumıniyanın Ä°oan Kuza Universiteti, Bolqarıstanın Kliment Oxridski adına Sofiya Universiteti, Pakistanın Müsəlman Ä°nstitutu, Yaponiyanın Hokkaydo Universiteti, Moldova Dövlət Pedaqoji Universiteti kimi ali təhsil ocaqlarında Xocalı soyqırımı və 8 Noyabr – Zəfər Gününə həsr olunmuş seminarların təşkili, Qahirədə Misir–Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətində “Azərbaycanda multikulturalizm”, ABŞ-ın Yuta ştatının Baskerville Ä°nstitutunda “Multikulturalizm ürək diplomatiyasının təməli kimi” və “Multikultural situasiya həyat tərzi və dövlət siyasəti kimi” mövzularında seminarların keçirilməsi, ölkə daxilində “ASAN xidmət” könüllülərinin təşəbbüsü ilə “Azərbaycan – tolerantlıq və multikulturalizm məkanı” adlı panel müzakirəsinin təşkil olunması Azərbaycanın multikulturalizm modelinin həm akademik, həm də ictimai platformalarda təqdim edilməsinin miqyasını daha da genişləndirib.

Beləliklə, 2025-ci il Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi üçün multikultural dəyərlərin beynəlxalq müstəvidə təşviqi, Azərbaycanın tolerantlıq modelinin dünyaya sistemli şəkildə təqdim olunması, eləcə də yeni tərəfdaşlıqlar və elmi-nəzəri əsasların möhkəmləndirilməsi baxımından uğurlu və dinamik bir il kimi yadda qalıb. Mərkəzin fəaliyyəti Azərbaycanın qlobal miqyasda multikulturalizm, tolerantlıq, dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoq sahəsində aparıcı və etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini daha da güclənməsinə töhfə verib.