Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycanın tütün və tütünün sənaye əvəzediciləri üzrə xarici ticarət dövriyyəsində həm idxal, həm də ixrac istiqamətində artım qeydə alınıb. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatlarına əsasən, bu məhsullar üzrə idxalın dəyəri 118,852 milyon ABŞ dollarına çatıb ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 11,1 faiz çoxdur. Eyni zamanda, ixrac 58,581 milyon ABŞ dolları təşkil edib və illik ifadədə 11,9 faiz artım göstərib. Rəqəmlər tütün məhsulları üzrə ticarətin həcminin böyüdüyünü göstərsə də, struktur baxımından idxalın hələ də üstün mövqedə qalması diqqət çəkir.
Qlobal miqyasda tütün və tütünün sənaye əvəzediciləri bazarı son illərdə transformasiya mərhələsindən keçir. Ənənəvi siqaret istehsalı bir çox ölkələrdə azalmaqla yanaşı, alternativ məhsulların payı artır. Elektron siqaretlər, qızdırılan tütün məmulatları və nikotin əsaslı alternativlər dünya üzrə ticarət axınlarının strukturunu dəyişir. Azərbaycan üzrə idxal göstəricilərinin artması da əsasən bu kateqoriyalara daxil olan məhsulların bazardakı payının genişlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Bu məhsulların əhəmiyyətli hissəsi daxili istehsal imkanları məhdud olduğu üçün xaricdən tədarük olunur.
İxrac göstəricilərində qeydə alınan artım isə yerli tütün emalı və hazır məhsul istehsalının müəyyən bazarlarda rəqabət qabiliyyətini qoruduğunu göstərir. Beynəlxalq təcrübədə tütün məhsulları üzrə ixrac əsasən regional bazarlara yönəlir və bu məhsullar qiymət və logistika baxımından həssas kateqoriyaya daxildir. Azərbaycanın ixrac strukturunda tütün və onun sənaye əvəzedicilərinin ümumi ixracda payının 0,25 faiz səviyyəsində qalması bu sahənin makroiqtisadi baxımdan məhdud çəkisini göstərsə də, qeyri-neft sektorunun müxtəlifləşdirilməsi kontekstində stabil bir istiqamət kimi mövcudluğunu saxladığını deməyə əsas verir.
İdxalın ümumi idxalda 0,56 faiz paya malik olması tütün məhsullarının xarici ticarət balansına birbaşa təsirinin məhdud olduğunu göstərir. Lakin bu məhsulların istehlak bazarında sabit tələbatının olması idxal həcmlərinin iqtisadi tsikllərdən nisbətən az təsirləndiyini ortaya qoyur. Qlobal tendensiyalar göstərir ki, tütün və alternativ məhsullar üzrə ticarət həcmləri iqtisadi yavaşlamalar dövründə belə kəskin azalmalara məruz qalmır.
Məsələnin daha geniş xarici ticarət kontekstində qiymətləndirilməsi də diqqətəlayiqdir. Hesabat dövründə Azərbaycanın ümumi xarici ticarət dövriyyəsi 44 milyard 589 milyon ABŞ dollarına çatıb və bu, illik müqayisədə 3,4 faiz artım deməkdir. Eyni zamanda, ixracın 3,85 faiz azalması və idxalın 12,9 faiz artması nəticəsində müsbət ticarət saldosunun 2,5 dəfə azalaraq 2 milyard 213 milyon ABŞ dollarına enməsi struktur dəyişikliklərinin baş verdiyini göstərir. Bu fonda tütün məhsulları üzrə idxal və ixracın paralel artımı ümumi tendensiyadan fərqli olaraq daha balanslı dinamika nümayiş etdirir.
