Dünya Azərbaycanlılarının həmrəyliyi bir anlayış olmaqdan daha çox, tarixi zərurət, milli kimliyin qorunması və gələcəyə yönəlmiş strateji məqsəddir. Müxtəlif ölkələrdə yaşayan milyonlarla azərbaycanlını birləşdirən əsas dəyər ortaq dil, mədəniyyət, tarix və vətən yaddaşıdır. Bu dəyərlərin qorunması isə yalnız fərdi səviyyədə deyil, kollektiv şüur və təşkilatlanmış fəaliyyət sayəsində mümkündür.
Tarixən Azərbaycan xalqı parçalanma, deportasiya və məcburi köç prosesləri ilə üzləşmişdir. Bu səbəbdən azərbaycanlıların dünya miqyasında yayılması təbii bir proses olmaqla yanaşı, milli birliyin zəifləməsi təhlükəsini də özündə daşıyırdı. Məhz bu nöqteyi-nəzərdən həmrəylik anlayışı milli varlığın qorunmasının əsas mexanizminə çevrilmişdir. Həmrəylik xalqın parçalanmış coğrafiyasını mənəvi və ideoloji baxımdan birləşdirən körpüdür.
Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi ana dilinin, milli mədəniyyətin və tarixi yaddaşın qorunmasında mühüm rol oynayır. Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar üçün dil və mədəniyyət təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, assimilyasiyaya qarşı müqavimət formasıdır. Diaspor təşkilatlarının fəaliyyəti, mədəni tədbirlər, məktəblər və informasiya platformaları bu birliyin praktiki təzahürləridir.
Həmrəylik eyni zamanda siyasi və ictimai baxımdan böyük güc mənbəyidir. Müasir dünyada informasiya müharibələrinin, ikili standartların və beynəlxalq təzyiqlərin artdığı bir dövrdə vahid mövqedən çıxış etmək həyati əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ məsələsində dünya azərbaycanlılarının koordinasiyalı fəaliyyəti göstərdi ki, milli birlik beynəlxalq ictimai rəyin formalaşmasına real təsir göstərə bilir.
Bu birliyin ideoloji əsaslarının formalaşmasında Azərbaycan dövlətinin, xüsusilə də Prezident İlham Əliyevin siyasəti mühüm rol oynayır. Onun dünya azərbaycanlılarına ünvanlanan müraciətləri, diasporun təşkilatlanmasına verilən dəstək və milli maraqlar ətrafında birləşmə çağırışları həmrəyliyi dövlət strategiyası səviyyəsinə yüksəldib.
Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü bu birliyin simvolu olmaqla yanaşı, milli şüurun möhkəmləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi milli varlığın qorunması, dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi və gələcək nəsillərə sağlam kimlik ötürülməsi üçün əvəzsiz amildir. Bu həmrəylik yalnız bayramlarda deyil, gündəlik fəaliyyətdə, ortaq məsuliyyət və milli vicdan hissində yaşamalıdır. Çünki bir xalqı güclü edən təkcə yaşadığı torpaq deyil, harada yaşamasından asılı olmayaraq, bir-birinə bağlılığıdır.
Dünya Azərbaycanlılarının müstəqil Azərbaycan dövlət dəyərləri ətrafında birləşməsi başlıca məqsəd olmalıdır.
Müstəqil Azərbaycan dövləti yalnız müəyyən coğrafi sərhədlər daxilində mövcud olan siyasi qurum deyil, bütün dünya azərbaycanlılarını bir ideya, bir məqsəd və ortaq dəyərlər ətrafında birləşdirən milli mərkəzdir. Bu mənada dünya azərbaycanlılarının müstəqil Azərbaycan dövlət dəyərləri ətrafında birləşməsi tarixi zərurət olmaqla yanaşı, milli varlığın qorunması və gələcək inkişafın təmin edilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən başlayaraq müasir müstəqil Azərbaycan Respublikasına qədər dövlətçilik ideyası xalqın azadlıq iradəsinin təcəssümü olmuşdur. 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpası isə bu ideyanı real siyasi gücə çevirmişdir. Bu müstəqillik yalnız ölkə daxilində yaşayan vətəndaşların deyil, eyni zamanda dünyanın müxtəlif guşələrində yaşayan azərbaycanlıların ümumi qürur və mənəvi dayaq nöqtəsidir. Məhz bu səbəbdən müstəqil dövlət dəyərləri diaspor üçün ideoloji istiqamətverici rol oynayır.
Müstəqil Azərbaycan dövlətinin əsas dəyərləri – suverenlik, ərazi bütövlüyü, milli dil, mədəni irs, hüquqi dövlətçilik və dünyəvilik – dünya azərbaycanlılarının birliyinin ideoloji əsasını təşkil edir. Bu dəyərlər ətrafında birləşmə fərdi və ya regional maraqları ümummilli maraqlara tabe etdirməyi, ortaq mövqedən çıxış etməyi tələb edir. Xüsusilə informasiya müharibələrinin və qlobal ideoloji təsirlərin artdığı müasir dövrdə bu cür birlik milli təhlükəsizlik məsələsinə çevrilir.
Dünya azərbaycanlılarının müstəqil dövlət dəyərləri ətrafında birləşməsi Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq aləmdə düzgün və ardıcıl şəkildə təqdim olunmasına xidmət edir. Qarabağ məsələsində, tarixi saxtalaşdırmalara qarşı mübarizədə və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun qorunmasında diasporun vahid mövqeyi həlledici rol oynayır. Bu birlik parçalanmış səsləri güclü milli səsə çevirir.
Bu prosesdə Azərbaycan dövlətinin siyasəti, xüsusilə Prezident İlham Əliyevin dünya azərbaycanlılarına ünvanlanan çağırışları mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Onun çıxışlarında dəfələrlə vurğulandığı kimi, harada yaşamasından asılı olmayaraq hər bir azərbaycanlı müstəqil dövlətin maraqlarını müdafiə etməli, dövlətçiliyə sadiqliyi öz milli kimliyinin əsas tərkib hissəsi kimi qəbul etməlidir. Diaspor təşkilatlarının koordinasiyalı fəaliyyəti də bu çağırışların praktik nəticəsidir.
Nəticə etibarilə, dünya azərbaycanlılarının müstəqil Azərbaycan dövlət dəyərləri ətrafında birləşməsi milli varlığın qorunmasının, dövlətin güclənməsinin və gələcək nəsillərə sağlam ideoloji miras ötürülməsinin əsas şərtidir. Bu birlik yalnız mənəvi bağlılıq deyil, həm də məsuliyyət, mövqe və fəaliyyət vəhdətidir. Müstəqil Azərbaycan dövləti güclü olduqca, onu dəstəkləyən dünya azərbaycanlılarının səsi də bir o qədər güclü və təsirli olacaq.
Sayman Aruz
Azərbaycan Yazıçılar Birliyi sədrinin müşaviri, yazıçı, təqdiqatçı
